Priča o hrani u Hercegovini traje više od 800 godina. Monografija koju potpisuju dr Dragan Brenjo i akademik Nova Pržulj otkriva kako su jeli vladari, vojnici, monasi i seljaci… i koliko je hrana govorila o društvu.

“Definitivno, razlika u hrani je bila ogromna između vlastele i vladara, stanovništva, seljaka, monaštva i sveštenstva i, kao četvrta kategorija, vojnika. To je bio neki simbol moći i simbol dokazivanja preko hrane. U srednjem vijeku za stolom vladara nije svako imao istu hranu, hrana koja je bila bliže vratima bila je sve tanja. Vladar na čelu stola morao je imati najbogatiju hranu,” kaže autor Dragan Brenjo, a prenosi Euronews.

Od jela knezova, do cicvare na stolu današnjih domaćica. Korijeni brojnih prehrambenih običaja nastaju u kasnom srednjem vijeku, a sve što je uslijedilo, od osmanskih osvajanja, Kolumbovih otkrića, do uticaja germanske i austrougarske kuhinje, samo je obogatilo srednjovjekovnu osnovu.

Glavni sastojci ishrane bili su žitarice, a od povrća su se koristili crni i bijeli luk, kupus, repa, sočivo i bob. Meso je bilo rijetkost i prvenstveno rezervisano za posebne prilike, a najviše se jela jagnjetina. Svinjetina je bila manje zastupljena, a junetina gotovo nepoznata. Divljač se jela vrlo rijetko, dok je riba bila relativno česta na stolu.

“Jedno od tradicionalnih jela i danas je, i poslije 850 godina, sa kraja 12. vijeka, zadržalo se – kneževa jagnjetina u mlijeku. Ona je dobila naziv upravo po knezu Miroslavu iz kraja 12. vijeka. Šta je simbol hercegovačke kuhinje? Za mene je to cicvara, definitivno,” dodaje Brenjo.

A i tada su postojale „zabranjene“ namirnice… poput šećera! Smatran „hranom sa vatrom“, bio je rezervisan za muškarce i to samo na dvoru.

“Pošto se šećer smatrao – sveti ratnici su ga donijeli iz Svete zemlje – da je to jaka, potentna hrana za muškarce, ženama je bila zabranjena jer, kao, ima previše vatre. E, onda su se oni sjetili da vrše karamelizaciju šećera, i tada je iz šećera izvučena energija, vatra, ali ponovo samo na dvoru, jer je bila visoka cijena,” objašnjava autor.

A jedna od zanimljivih priča vezana je za viljušku: u knjizi se nalazi i opis escajga iz XV vijeka u vlasništvu Stefana Vukčića Kosače, viljuške napravljene od srebra, korala i gorskog kristala.

“1004. godine vizantijska princeza udala se za sina mletačkog dužda i u miraz je donijela dvije zlatne viljuške. Tada se meso trgalo, a ona je naredila slugama da izrežu meso i da ga služe viljuškom. Međutim, desila se kuga i princeza je umrla, kardinal koji je služio misu za to je okrivio viljušku i, kažu, zbog njegovog govora se 400 godina na Zapadu nije jelo viljuškom,” opisuje Brenjo.

U Hercegovini, hrana nikada nije bila samo hrana. Bila je i ostala dio identiteta, statusa i istorije.

“Do polovine 20. vijeka hrane nije bilo dovoljno i smatrala se kao neko božanstvo, danas je ima dovoljno i mislim da se u Hercegovini više obraća pažnja na hranu nego u nekim drugim područjima i više se cijeni,” ispričao je autor ove zanimljive knjige.

Geografske i klimatske karakteristike Hercegovine, sa njenim kraškim poljima i visoravnima, imale su veliki uticaj na način privređivanja i ishrane. Monografija završava zanimljivim pregledom frazeoloških izraza vezanih za hranu, posebno hljeb i kruh, koji se u govoru koriste kao simboli života i egzistencije.